Wie letsel oploopt tijdens het werk, kan in veel gevallen zijn werkgever aansprakelijk stellen. Dat geldt niet alleen bij ernstige bedrijfsongevallen, maar ook bij een val, een verwonding door een machine of een ongeval tijdens dagelijkse werkzaamheden. Een werknemer hoeft daarbij niet altijd zelf aan te tonen welke fout de werkgever precies heeft gemaakt.
De Nederlandse wet legt werkgevers een vergaande verantwoordelijkheid op voor de veiligheid van hun personeel. In artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek is vastgelegd welke zorgplicht een werkgever heeft en wanneer hij aansprakelijk is voor schade die een werknemer tijdens het werk oploopt.
De zorgplicht van de werkgever volgens artikel 7:658 BW
Een werkgever is verplicht om de werkomgeving zo veilig mogelijk in te richten. Dat betekent niet dat ieder risico volledig kan worden uitgesloten, maar wel dat de werkgever maatregelen moet nemen die redelijkerwijs nodig zijn om schade tijdens het werk te voorkomen.
De zorgplicht gaat verder dan het beschikbaar stellen van veilig gereedschap of het ophangen van veiligheidsinstructies. Een werkgever moet ook rekening houden met de manier waarop werknemers hun werkzaamheden daadwerkelijk uitvoeren.
Daarbij gaat het onder meer om:
- Een veilige werkplek: voldoende bescherming tegen valgevaar, gevaarlijke machines, obstakels en andere arbeidsrisico's.
- Veilig gereedschap en materieel: geschikte apparatuur die goed wordt onderhouden en waar nodig wordt gekeurd.
- Duidelijke veiligheidsinstructies: werknemers moeten begrijpen welke risico's hun werkzaamheden met zich meebrengen en hoe zij veilig kunnen werken.
- Opleiding en begeleiding: rekening houden met ervaring, kennis en eventuele specifieke risico's van werkzaamheden.
- Toezicht: controleren of veiligheidsmaatregelen in de praktijk worden nageleefd.
- Risico's vooraf beoordelen: gevaarlijke situaties herkennen en passende maatregelen treffen.
Welke maatregelen noodzakelijk zijn, hangt af van de werkzaamheden en de risico's. Aan het werken met een industriële zaagmachine worden bijvoorbeeld andere veiligheidseisen gesteld dan aan administratief kantoorwerk.
Wie moet bewijzen dat de werkgever aansprakelijk is?
Bij werkgeversaansprakelijkheid geldt een bijzondere verdeling van de bewijslast. Een werknemer hoeft in beginsel niet eerst precies aan te tonen welke veiligheidsregel de werkgever heeft overtreden.
De werknemer moet wel voldoende kunnen onderbouwen dat hij schade heeft geleden in de uitoefening van zijn werkzaamheden. Als dat vaststaat, is de werkgever in beginsel aansprakelijk, tenzij hij een wettelijk verweer kan aantonen.
Wanneer een werknemer schade heeft geleden tijdens de uitoefening van zijn werkzaamheden, moet de werkgever in beginsel aantonen dat hij zijn zorgplicht is nagekomen.
Dat betekent dat de werkgever moet kunnen onderbouwen welke veiligheidsmaatregelen aanwezig waren, welke instructies werden gegeven en hoe het werk veilig was georganiseerd.
De werkgever kan zich ook beroepen op andere wettelijke uitzonderingen, waaronder opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer.
Dit is een belangrijk verschil met veel andere aansprakelijkheidszaken. Een werknemer hoeft niet zelfstandig het volledige bewijs van een tekortkoming van de werkgever te leveren.
Wel kunnen er bijzondere situaties zijn, bijvoorbeeld wanneer onduidelijk is of het letsel daadwerkelijk tijdens het werk is ontstaan. Dan kan aanvullend bewijs nodig zijn.
Wanneer schiet een werkgever tekort in zijn zorgplicht?
Een werkgever kan aansprakelijk zijn wanneer het ongeval voorkomen had kunnen worden door passende veiligheidsmaatregelen.
Bijvoorbeeld wanneer:
- Een werknemer met een gevaarlijke machine moet werken zonder voldoende afscherming.
- Er onvoldoende instructies zijn gegeven over risicovolle werkzaamheden.
- Een defect of gevaarlijke situatie bekend was, maar niet werd verholpen.
- Een werknemer zonder voldoende training werkzaamheden moet uitvoeren.
- Beschermingsmiddelen ontbreken terwijl deze noodzakelijk zijn.
- Onvoldoende toezicht wordt gehouden op werkzaamheden waarbij ernstige risico's bestaan.
Het ontbreken van een veiligheidsmaatregel kan een sterke aanwijzing zijn dat de werkgever niet aan zijn zorgplicht heeft voldaan. Toch wordt de aansprakelijkheid altijd beoordeeld aan de hand van de concrete omstandigheden.
Letsel door een machine: wanneer is de werkgever aansprakelijk?
Machineongevallen zijn een duidelijk voorbeeld van situaties waarin de zorgplicht van de werkgever zwaar kan wegen. Werknemers kunnen ernstig letsel oplopen door bewegende onderdelen, onvoldoende afgeschermde machines of onverwacht opstartende apparatuur.
Denk aan een hand die bekneld raakt in een pers, een verwonding door een zaagmachine of een ongeval tijdens het schoonmaken van een productielijn.
Bij dergelijke ongevallen wordt onder meer gekeken naar de aanwezigheid van machineafscherming, de veiligheid van de werkwijze, onderhoud en de instructies die werknemers hebben gekregen.
Ook de omstandigheden tijdens het reinigen, instellen of verhelpen van storingen zijn van belang. Juist bij dit soort werkzaamheden kunnen werknemers in aanraking komen met gevaarlijke onderdelen.
Een werknemer maakt een productiemachine schoon. Tijdens het verwijderen van vastgelopen materiaal komt de machine onverwacht in beweging en raakt zijn hand bekneld.
Bij de beoordeling van de aansprakelijkheid is dan onder meer van belang of de machine veilig kon worden stilgezet, of er duidelijke instructies waren en of maatregelen tegen onverwacht inschakelen waren getroffen.
Dat de werknemer zelf de handeling uitvoerde, betekent niet automatisch dat hij verantwoordelijk is voor de schade.
Bij een machineongeval kunnen behalve de werkgever soms ook andere partijen een rol spelen, zoals de producent, installateur of onderhoudspartij.
Meer hierover leest u op onze pagina over aansprakelijkheid en letselschade door een machine.
Wat als u zelf een fout heeft gemaakt tijdens het werk?
Een moment van onoplettendheid betekent niet automatisch dat u uw recht op schadevergoeding verliest.
Werkgevers moeten rekening houden met het feit dat werknemers tijdens terugkerende werkzaamheden niet voortdurend even voorzichtig zijn. Juist daarom zijn veilige werkmethoden, duidelijke instructies en technische beveiligingen belangrijk.
Een werknemer kan bijvoorbeeld struikelen, een verkeerde handeling uitvoeren of een veiligheidsrisico verkeerd inschatten. Een dergelijke fout ontslaat de werkgever niet vanzelf van zijn aansprakelijkheid.
Dit wordt anders wanneer sprake is van opzet of bewuste roekeloosheid. Daarvoor gelden strenge juridische eisen.
Wanneer is sprake van bewuste roekeloosheid?
Bij bewuste roekeloosheid gaat het niet simpelweg om onvoorzichtig gedrag of het overtreden van een veiligheidsinstructie.
De werknemer moet zich onmiddellijk voorafgaand aan het ongeval daadwerkelijk bewust zijn geweest van het roekeloze karakter van zijn gedrag. Bovendien moet het ongeval in belangrijke mate door dat gedrag zijn veroorzaakt.
Een werkgever kan zich dus niet zonder meer op bewuste roekeloosheid beroepen omdat een werknemer een fout heeft gemaakt of een instructie niet heeft gevolgd.
In de praktijk is het lastig om bewuste roekeloosheid aan te tonen. De werkgever draagt hiervoor de bewijslast.
Kan een werkgever aansprakelijk zijn voor een fout van een collega?
Ook wanneer een ongeval is veroorzaakt door een collega, kan de werkgever aansprakelijk zijn.
Stel dat een collega een heftruck bestuurt en daarbij een andere werknemer aanrijdt. Of dat iemand een machine inschakelt terwijl een collega nog bezig is met onderhoud. Dan kan worden onderzocht of het ongeval verband houdt met onvoldoende instructies, toezicht of een onveilige organisatie van het werk.
Het feit dat een andere werknemer de directe fout heeft gemaakt, betekent dus niet dat de werkgever buiten beeld blijft.
De juridische beoordeling hangt af van de omstandigheden en de toepasselijke aansprakelijkheidsregels. Meer hierover staat in onze kennisbank bij letsel door een fout van een collega.
Is de werkgever ook aansprakelijk voor uitzendkrachten en zzp'ers?
Werkgeversaansprakelijkheid is niet uitsluitend van belang voor werknemers met een vast arbeidscontract.
Ook uitzendkrachten en ingeleende werknemers kunnen onder de bescherming van artikel 7:658 BW vallen. Daarbij kunnen zowel het uitzendbureau als het bedrijf waar de werkzaamheden daadwerkelijk worden uitgevoerd een rol spelen.
Volgens artikel 7:658 lid 4 BW kan onder bepaalde omstandigheden ook iemand zonder arbeidsovereenkomst bescherming genieten. Dat kan bijvoorbeeld relevant zijn voor zelfstandigen die werkzaamheden verrichten binnen de bedrijfsuitoefening van een opdrachtgever.
Of deze bescherming van toepassing is, hangt af van de aard van het werk, de feitelijke werksituatie en de invloed die de opdrachtgever op de veiligheid kon uitoefenen.
Geldt werkgeversaansprakelijkheid ook buiten de werkplek?
Een ongeval hoeft niet altijd binnen een bedrijfspand plaats te vinden om onder de verantwoordelijkheid van een werkgever te vallen.
Ook bij werkzaamheden op locatie, thuis of onderweg kan werkgeversaansprakelijkheid een rol spelen.
Ongeval tijdens werkverkeer
Bij verkeersongevallen tijdens het werk kunnen bijzondere regels gelden. Soms is artikel 7:658 BW relevant, terwijl in andere situaties goed werkgeverschap op grond van artikel 7:611 BW een rol kan spelen.
Een verkeersongeval tijdens werktijd is daarom niet automatisch op dezelfde manier te beoordelen als een machineongeval op de werkvloer.
Ongeval tijdens thuiswerken
Ook bij thuiswerken moet een werkgever rekening houden met de veiligheid en gezondheid van werknemers. Welke verplichtingen gelden, hangt af van de werkzaamheden en de risico's van de thuiswerkplek.
Ongeval tijdens een bedrijfsuitje
Bij een bedrijfsuitje of andere bedrijfsactiviteit is de aansprakelijkheid afhankelijk van de omstandigheden. Onder meer de organisatie, het verplichte of vrijwillige karakter en het verband met het werk kunnen belangrijk zijn.
Niet ieder ongeval tijdens een bedrijfsactiviteit leidt automatisch tot aansprakelijkheid van de werkgever.
Welke schade kan worden vergoed bij een bedrijfsongeval?
Wanneer de werkgever aansprakelijk is, kan de werknemer aanspraak maken op vergoeding van de schade die door het ongeval is ontstaan.
Afhankelijk van de gevolgen kunnen onder meer de volgende schadeposten aan de orde zijn:
- Inkomensverlies: gemiste inkomsten doordat u tijdelijk of langdurig niet kunt werken.
- Medische kosten: behandelingen, medicijnen, hulpmiddelen en andere noodzakelijke kosten die niet elders worden vergoed.
- Huishoudelijke hulp: ondersteuning bij werkzaamheden die u door uw letsel niet meer zelfstandig kunt uitvoeren.
- Reiskosten: noodzakelijke reizen naar behandelaars en medische afspraken.
- Smartengeld: een vergoeding voor pijn, verdriet en verminderd levensplezier.
- Toekomstige schade: bijvoorbeeld verlies van verdienvermogen of blijvende zorgkosten.
Ook wanneer uw werkgever het loon tijdens ziekte doorbetaalt, kunnen andere schadeposten voor vergoeding in aanmerking komen.
Voor een bredere uitleg over aansprakelijkheid, schadeposten en het verhalen van schade kunt u terecht op onze pagina over letselschade na een bedrijfsongeval.
Wat moet u doen wanneer u letsel oploopt tijdens het werk?
Wanneer na een bedrijfsongeval discussie ontstaat over de aansprakelijkheid, kunnen de eerste gegevens over het ongeval belangrijk zijn.
- Laat uw letsel beoordelen. Raadpleeg een arts en zorg dat uw klachten medisch worden vastgelegd.
- Meld het ongeval bij uw werkgever. Vraag indien mogelijk om een schriftelijke bevestiging of kopie van de ongevalsregistratie.
- Bewaar bewijs. Denk aan foto's, namen van getuigen, werkinstructies en informatie over de gebruikte apparatuur.
- Leg de gevolgen vast. Bewaar bonnetjes en gegevens over medische behandelingen, inkomensverlies en extra hulp.
- Laat de aansprakelijkheid onderzoeken. Accepteer niet zonder meer dat u zelf verantwoordelijk bent omdat u een fout zou hebben gemaakt.
Bij ernstige arbeidsongevallen kan daarnaast een melding bij de Nederlandse Arbeidsinspectie verplicht zijn. Een werkgever moet een arbeidsongeval met dodelijke afloop, ziekenhuisopname of blijvend letsel direct melden.
Wie betaalt juridische hulp bij een bedrijfsongeval?
Veel werkgevers hebben een aansprakelijkheidsverzekering voor schade die werknemers tijdens hun werkzaamheden oplopen. Wanneer de werkgever aansprakelijk is, wordt de schadeclaim vaak behandeld door diens verzekeraar.
Bij erkende aansprakelijkheid kunnen redelijke kosten van buitengerechtelijke juridische bijstand doorgaans op de aansprakelijke partij worden verhaald.
Toch is het verstandig om vooraf duidelijke afspraken te maken over de kosten van juridische hulp, zeker wanneer de aansprakelijkheid nog ter discussie staat of een gerechtelijke procedure nodig is.
Sparta Legal beoordeelt vrijblijvend de omstandigheden van een bedrijfsongeval en bespreekt welke mogelijkheden er zijn om de schade te verhalen.
Veelgestelde vragen over werkgeversaansprakelijkheid
Is mijn werkgever altijd aansprakelijk als ik tijdens het werk letsel oploop?
Nee. Een werkgever is niet automatisch aansprakelijk voor ieder ongeval. Wanneer vaststaat dat u schade heeft geleden tijdens de uitoefening van uw werkzaamheden, moet de werkgever in beginsel aantonen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan of dat een wettelijke uitzondering van toepassing is.
Wat als ik zelf een fout heb gemaakt?
Een gewone fout of een moment van onoplettendheid betekent meestal niet dat u uw recht op schadevergoeding verliest. Alleen onder bijzondere omstandigheden, zoals opzet of bewuste roekeloosheid, kan dat anders zijn.
Moet ik bewijzen dat mijn werkgever een veiligheidsregel heeft overtreden?
Niet altijd. U moet in beginsel aantonen dat u schade heeft geleden tijdens de uitoefening van uw werkzaamheden. Vervolgens moet de werkgever onderbouwen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan of dat een wettelijke uitzondering geldt.
Kan ik mijn werkgever aansprakelijk stellen als een machine defect was?
Ja, dat kan. Bij een machineongeval wordt onderzocht of de werkgever voldoende veiligheidsmaatregelen heeft genomen. Ook de producent, installateur of onderhoudspartij kan onder omstandigheden aansprakelijk zijn.
Kan ik schadevergoeding krijgen terwijl mijn loon wordt doorbetaald?
Dat is mogelijk. Naast eventueel inkomensverlies kunnen bijvoorbeeld medische kosten, hulp in huis, reiskosten en smartengeld voor vergoeding in aanmerking komen.
Kan ik mijn werkgever aansprakelijk stellen zonder vast contract?
Ja. Ook werknemers met een tijdelijk contract, uitzendkrachten en onder bepaalde omstandigheden zelfstandigen kunnen bescherming genieten onder de regels voor werkgeversaansprakelijkheid.
Logische vervolgstappen