Een verkeerde handeling, een moment van onoplettendheid of een veiligheidsinstructie die niet is gevolgd. Wanneer hierdoor een bedrijfsongeval ontstaat, denken werknemers regelmatig dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor de gevolgen. Toch betekent een eigen fout tijdens het werk niet automatisch dat het recht op schadevergoeding vervalt.
Volgens het Nederlandse arbeidsrecht heeft een werkgever een vergaande zorgplicht. Die verplichting houdt ook rekening met het feit dat werknemers fouten kunnen maken, zeker bij terugkerende werkzaamheden, tijdsdruk en risicovolle situaties.
Fouten maken hoort bij het werk
Wie dagelijks dezelfde werkzaamheden uitvoert, handelt niet op ieder moment even bewust. Een werknemer kan even afgeleid zijn, een risico verkeerd inschatten of een handeling uitvoeren die achteraf onveilig blijkt.
Juist daarom mag een werkgever niet uitsluitend vertrouwen op de oplettendheid van zijn personeel. Werkzaamheden moeten zo worden georganiseerd dat de kans op ongevallen zoveel mogelijk wordt beperkt.
Dat betekent bijvoorbeeld dat gevaarlijke machines voldoende moeten zijn afgeschermd, werknemers duidelijke instructies moeten krijgen en er waar nodig toezicht wordt gehouden.
Een eigen fout kan dus onderdeel zijn van de toedracht van het ongeval, zonder dat de werknemer daardoor automatisch zelf alle schade moet dragen.
De verantwoordelijkheid ligt vaak nog steeds bij de werkgever
Artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek verplicht werkgevers om maatregelen te nemen die redelijkerwijs nodig zijn om te voorkomen dat werknemers tijdens hun werkzaamheden schade oplopen.
Daarbij moet de werkgever onder meer zorgen voor:
- Een veilige werkplek en geschikte arbeidsmiddelen.
- Duidelijke instructies over gevaarlijke werkzaamheden.
- Passende veiligheidsvoorzieningen en beschermingsmiddelen.
- Voldoende opleiding, begeleiding en toezicht.
- Het herkennen en beperken van voorzienbare risico's.
Wanneer een werknemer schade oploopt tijdens de uitoefening van zijn werkzaamheden, is de werkgever in beginsel aansprakelijk. De werkgever kan zich hiertegen verweren door bijvoorbeeld aan te tonen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan.
Is de werkgever aansprakelijk, dan kunnen medische kosten, inkomensverlies, smartengeld en andere gevolgen van het ongeval voor vergoeding in aanmerking komen. Meer hierover leest u op onze pagina over letselschade na een bedrijfsongeval.
Moet u bewijzen dat uw werkgever een fout heeft gemaakt?
Bij werkgeversaansprakelijkheid geldt een bijzondere verdeling van de bewijslast. Een werknemer hoeft doorgaans niet zelf precies aan te tonen welke veiligheidsmaatregel de werkgever heeft nagelaten.
Wel moet de werknemer voldoende onderbouwen dat hij schade heeft geleden tijdens de uitoefening van zijn werkzaamheden. Wanneer dat vaststaat, moet de werkgever in beginsel aantonen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan of dat een andere wettelijke uitzondering van toepassing is.
Ook wanneer vaststaat dat u zelf een verkeerde handeling heeft uitgevoerd, betekent dat niet dat uw werkgever automatisch aan aansprakelijkheid ontkomt.
Er wordt gekeken naar de veiligheidsmaatregelen, de werkinstructies, het toezicht en de omstandigheden waaronder u werkte. Een gewone fout is juridisch iets anders dan opzet of bewuste roekeloosheid.
Heeft de werkgever voldoende maatregelen genomen, dan kan hij onder omstandigheden aan aansprakelijkheid ontkomen. De zorgplicht betekent namelijk niet dat een werkgever ieder denkbaar ongeval moet voorkomen.
Wanneer is sprake van bewuste roekeloosheid?
Een belangrijke uitzondering op de werkgeversaansprakelijkheid is opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer.
Van bewuste roekeloosheid is niet zomaar sprake. Het is onvoldoende dat een werknemer wist dat het werk gevaarlijk kon zijn of achteraf gezien onvoorzichtig heeft gehandeld.
Volgens de rechtspraak moet de werknemer zich onmiddellijk voorafgaand aan het ongeval daadwerkelijk bewust zijn geweest van het roekeloze karakter van zijn gedrag. Bovendien moet de schade in belangrijke mate door dat gedrag zijn veroorzaakt.
De werkgever moet dit kunnen onderbouwen. Dat is een zware juridische drempel.
Is het negeren van een veiligheidsinstructie bewuste roekeloosheid?
Niet automatisch. Een werknemer die een veiligheidsinstructie overtreedt, handelt mogelijk onvoorzichtig. Maar daarmee staat nog niet vast dat sprake is van bewuste roekeloosheid in juridische zin.
Er moet onder meer worden gekeken naar de inhoud van de instructie, de werksituatie en de vraag of de werknemer zich vlak voor het ongeval daadwerkelijk bewust was van het ernstige risico.
Daarnaast blijft van belang of de werkgever voldoende heeft gedaan om veilig werken mogelijk te maken.
Voorbeeld: gewond geraakt door een eigen fout met een machine
Een werknemer werkt met een productiemachine. Tijdens het verwijderen van vastgelopen materiaal steekt hij zijn hand in de machine, terwijl deze nog niet volledig is uitgeschakeld. De machine komt onverwacht in beweging, waardoor zijn hand bekneld raakt.
De werkgever stelt dat de werknemer zelf een fout heeft gemaakt en daarom verantwoordelijk is voor zijn letsel.
Toch kan de werkgever aansprakelijk zijn. Er moet bijvoorbeeld worden onderzocht of de machine voldoende was beveiligd, of er duidelijke instructies bestonden voor het verhelpen van storingen en of onverwacht inschakelen voorkomen had kunnen worden.
Dat de werknemer een verkeerde handeling uitvoerde, is op zichzelf onvoldoende om de aansprakelijkheid af te wijzen.
Bij ongevallen met machines spelen vaak meerdere factoren een rol. Naast het gedrag van de werknemer kunnen ook de technische beveiliging, het onderhoud en de organisatie van het werk belangrijk zijn.
Meer informatie over de specifieke aansprakelijkheidsregels bij machineongevallen vindt u op onze pagina over letsel door een machine.
Wat als u onder tijdsdruk werkte?
Tijdsdruk kan een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van een bedrijfsongeval. Denk aan werknemers die werkzaamheden sneller moeten uitvoeren, onvoldoende tijd krijgen om een machine veilig stil te zetten of onder druk worden gezet om door te werken.
Wanneer werkprocessen onveilig zijn ingericht, kan dat relevant zijn voor de aansprakelijkheid van de werkgever.
Ook als de werknemer uiteindelijk zelf de handeling uitvoerde die tot het ongeval leidde, moet worden onderzocht of de omstandigheden voldoende veilig waren.
Een werkgever moet rekening houden met de risico's die de feitelijke organisatie van het werk met zich meebrengt.
Wat als een collega betrokken was bij uw fout?
Soms ontstaat een ongeval doordat meerdere werknemers tegelijk werkzaamheden uitvoeren. Een collega schakelt bijvoorbeeld een machine in terwijl iemand anders nog bezig is met onderhoud. Of een medewerker rijdt met een heftruck terwijl een ander zich in dezelfde werkruimte bevindt.
In zo'n situatie moet niet alleen naar de afzonderlijke fouten van werknemers worden gekeken, maar ook naar de manier waarop het werk is georganiseerd.
Waren de werkzaamheden goed op elkaar afgestemd? Bestonden er duidelijke veiligheidsprocedures? En was er voldoende toezicht?
Ook wanneer een collega het ongeval direct heeft veroorzaakt, kan de werkgever aansprakelijk zijn.
Meer hierover staat in onze kennisbank bij letsel door een fout van een collega.
Schuldgevoel na een bedrijfsongeval
Werknemers die zelf een fout hebben gemaakt, voelen zich soms verantwoordelijk voor het ongeval. Zeker wanneer zij al lang bij dezelfde werkgever werken of een goede relatie hebben met hun leidinggevende.
Dat kan ervoor zorgen dat zij geen schadeclaim indienen of genoegen nemen met een afwijzing van de verzekeraar.
Toch staat de persoonlijke relatie met de werkgever los van de juridische aansprakelijkheid. Werkgevers hebben vaak een aansprakelijkheidsverzekering die bedoeld is om schade door bedrijfsongevallen af te handelen.
Het is daarom verstandig om de omstandigheden objectief te laten beoordelen, ook wanneer u zelf denkt dat u het ongeval had kunnen voorkomen.
Wat moet u doen wanneer uw werkgever u verantwoordelijk houdt?
Wanneer een werkgever of verzekeraar stelt dat het ongeval uw eigen schuld was, is het belangrijk om vast te leggen wat er daadwerkelijk is gebeurd.
- Laat uw letsel medisch beoordelen. Zorg dat uw klachten en de gevolgen van het ongeval worden vastgelegd.
- Vraag om de ongevalsregistratie. Controleer of uw werkgever het ongeval heeft geregistreerd en vraag om een kopie of bevestiging.
- Bewaar relevante informatie. Denk aan foto's, werkinstructies, namen van getuigen en berichten over de werkzaamheden.
- Noteer de werkomstandigheden. Beschrijf bijvoorbeeld tijdsdruk, defecte apparatuur, ontbrekende beveiliging of onduidelijke instructies.
- Laat de aansprakelijkheid beoordelen. Accepteer niet zonder meer dat een eigen fout betekent dat u geen recht heeft op schadevergoeding.
Ook wanneer uw werkgever al een standpunt heeft ingenomen, kan aanvullend onderzoek naar de omstandigheden en de wettelijke zorgplicht nodig zijn.
Wanneer kunt u schadevergoeding krijgen?
Wanneer uw werkgever aansprakelijk is voor het ongeval, kan de schadevergoeding betrekking hebben op meer dan alleen medische kosten.
Afhankelijk van het letsel kunnen onder meer inkomensverlies, reiskosten, huishoudelijke hulp, smartengeld en toekomstige schade voor vergoeding in aanmerking komen.
Ook wanneer u tijdens ziekte loon doorbetaald krijgt, kan er andere schade bestaan die nog niet is vergoed.
Sparta Legal beoordeelt de aansprakelijkheid bij bedrijfsongevallen en helpt bij het verhalen van letselschade. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de directe oorzaak van het ongeval, maar ook naar de veiligheidsmaatregelen en de verantwoordelijkheid van de werkgever.
Veelgestelde vragen over eigen schuld bij een bedrijfsongeval
Heb ik recht op schadevergoeding als het ongeval mijn eigen fout was?
Dat is mogelijk. Een gewone fout of een moment van onoplettendheid betekent niet automatisch dat uw werkgever niet aansprakelijk is. De zorgplicht van de werkgever en de omstandigheden van het ongeval zijn bepalend.
Kan mijn werkgever aansprakelijkheid afwijzen omdat ik een instructie niet volgde?
Een overtreden veiligheidsinstructie betekent niet automatisch dat de werkgever niet aansprakelijk is. Er moet onder meer worden onderzocht welke instructies werden gegeven, hoe het toezicht was geregeld en of sprake was van opzet of bewuste roekeloosheid.
Wanneer is er sprake van bewuste roekeloosheid?
Daarvoor moet de werknemer zich onmiddellijk voorafgaand aan het ongeval daadwerkelijk bewust zijn geweest van het roekeloze karakter van zijn gedrag. De schade moet bovendien in belangrijke mate door dat gedrag zijn veroorzaakt. Een gewone inschattingsfout is daarvoor meestal onvoldoende.
Moet ik aantonen welke fout mijn werkgever heeft gemaakt?
Niet altijd. De werknemer moet in beginsel aantonen dat hij schade heeft geleden tijdens de uitvoering van zijn werkzaamheden. Vervolgens moet de werkgever onderbouwen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan of dat een wettelijke uitzondering geldt.
Kan ik mijn werkgever aansprakelijk stellen als ik zelf een machine verkeerd gebruikte?
Ja, dat kan onder omstandigheden. Daarbij wordt gekeken naar de beveiliging van de machine, de instructies, de werkwijze en het toezicht. Het enkele feit dat u de machine verkeerd gebruikte, sluit aansprakelijkheid niet uit.
Wat als ik bang ben dat een schadeclaim mijn baan beïnvloedt?
Een letselschadeclaim tegen de werkgever kan vragen oproepen over de arbeidsrelatie. Vaak wordt de zaak behandeld door de aansprakelijkheidsverzekeraar. Bij zorgen over uw positie is het verstandig om naast de letselschade ook eventuele arbeidsrechtelijke gevolgen te bespreken.
Logische vervolgstappen